Zaćmiona wiedza

Choć zaćma jest jedną z najczęstszych chorób oczu, a w Polsce choruje na nią około 800 tysięcy osób, stan wiedzy Polaków na temat przebiegu operacji usunięcia zaćmy i jej efektów jest znikomy…

W grupie pacjentów przed zabiegiem usunięcia zaćmy 50 proc. osób stwierdza, że nie wie, jaka soczewka będzie im wszczepiona, a w grupie osób po zabiegu co trzeci respondent deklaruje, że nie wie, jaką ma soczewkę. Mimo braku wiedzy o specyfikacjach soczewek aż 56 proc. badanych przed operacją oczekuje, że po zabiegu pozbędzie się problemów z widzeniem, czyli będzie dobrze widzieć zarówno z bliska, jak i z daleka, bez potrzeby noszenia okularów – wynika z badań przeprowadzonych przez CBOS.

Badanie CBOS wykazało, że pacjenci są niedoinformowani: co czwarty respondent po zabiegu usunięcia zaćmy (24 proc.) stwierdza, że przed operacją miał za małą wiedzę na temat samego jej przebiegu oraz rodzajów wszczepianych soczewek. Co czwarty badany nie wie także, jaka soczewka będzie mu wszczepiona, i z czym się to wiąże w przyszłości: czy całkowicie pozbędzie się problemu złego widzenia, czy będzie musiał nosić okulary. Ponadto pacjenci nie mają wiedzy na temat zdrowia swoich oczu i innych wad wzroku, które wystąpiły obok zaćmy, w tym m.in. starczowzroczności.

Brak wiedzy

Głównym źródłem informacji – często niepełnej – o rezultatach wszczepienia danej soczewki w obu grupach respondentów jest lekarz. Część badanych pozyskiwała również informacje od znajomych lub rodziny. Z pozostałych źródeł – w tym specjalistycznych – korzystano rzadko. 41 proc. osób oczekujących na usunięcie zaćmy i 30 proc. spośród tych, które przeszły operację twierdzi, że lekarz w ogóle nie informował ich o tym, jak będą widzieć po usunięciu zaćmy. Ponadto w wielu przypadkach informacja o rodzajach soczewek dostarczana pacjentom przez lekarzy była niewystarczająca. 63 proc. osób oczekujących na operację usunięcia zaćmy i 60 proc., które już ją przeszły uważa, że lekarz w ogóle nie informował ich o rodzaju soczewek, które mają być im wszczepione. Może to wynikać z sytuacji, jaka panuje w publicznych szpitalach, czyli braku czasu dla pacjentów, związanego z ograniczeniami finansowymi narzuconymi przez NFZ, oraz biurokracji.

Obecnie pacjenci są bardziej świadomi istnienia różnych rodzajów soczewek, niż było to kilka lat temu. Jednak nadal 73 proc. badanych oczekujących na zabieg usunięcia zaćmy nie słyszało, że obecnie w Polsce możliwe jest wszczepienie soczewki wieloogniskowej, dzięki której nie będzie konieczne noszenie okularów lub wszczepienie soczewki cylindrycznej, korygującej astygmatyzm. Jeszcze większa grupa – bo 84 proc. osób, które przeszły operację usunięcia zaćmy – nie miała wiedzy na temat nowoczesnych soczewek.

Oto kilka wypowiedzi uczestników badania, ilustrujących stan informacji przekazywanych im przez lekarzy:

  • Lekarz mówił o usunięciu zaćmy, ale nic nie wspominał o soczewkach ani o ich rodzajach.
  • Lekarz powiedział, że będę widziała po operacji, bo jeżeli nie będę miała operacji to oślepnę. Specjalnie nie pytałam, ale lekarz nie powiedział mi dokładnie jakiego rodzaju, i czy w ogóle, będę potrzebowała okularów.
  • Nie było informacji o rodzajach soczewek, o potrzebie noszenia okularów, w ogóle informacje od okulistów były bardzo zawężone.
  • Lekarz o niczym mnie nie informował. Stwierdził, że mam zaćmę i konieczna jest operacja.

Trudna decyzja

Dobre widzenie ma ogromne znaczenie dla komfortu życia, dziwi więc fakt, że pacjenci nie korzystają z prawa do informacji, a wytyczne lekarza traktują jak wyrok, któremu należy się bezwzględnie poddać bez refleksji – mówi Magdalena Bojarska z Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej.

Z badania wynika, że decyzję o wszczepieniu danego rodzaju soczewek za większość pacjentów podjął lekarz. Najczęściej wszczepiana jest soczewka jednoogniskowa sferyczna. Pacjenci po zabiegu z wszczepieniem soczewek jednoogniskowych potrzebują co najmniej jednej pary okularów: do widzenia na odległość lub do widzenia z bliska, o czym powinni być poinformowani przed zabiegiem. Ze względu na przepisy, pacjent nie ma możliwości skorzystania z dopłaty do różnych soczewek. Często też lekarz nie może zaproponować mu innych soczewek, ponieważ nie ma ich w ofercie publicznego szpitala. Lekarze nie informują więc o opcjach, które są niedostępne.

Badanie CBOS ujawniło deficyt informacyjny, stąd potrzeba edukacji pacjentów na temat rodzajów soczewek i rezultatów operacji zaćmy jest wielka.

Oczekiwania pacjentów

Ważne jest, aby chorzy na zaćmę byli świadomymi pacjentami, wiedzieli czego mogą spodziewać się po zabiegu, gdyż dzisiejsza okulistyka oferuje nowoczesne soczewki dopasowane do potrzeb pacjenta. Niestety, w szpitalach państwowych lekarze często nie mogą zaproponować wszczepienia pacjentom najlepszych implantów, ze względu na istniejące przepisy prawne, brak możliwości dopłat przez pacjentów do lepszych soczewek, a także ograniczenia finansowe narzucone przez NFZ. Uważam, że wszyscy pacjenci mają prawo do uzyskania podstawowych informacji o zabiegu i najlepszych dla nich rozwiązaniach soczewkowych, nawet jeśli nie mogą być zaoferowane przez ośrodek, w którym są aktualnie leczeni – mówi dr n. med. Wojciech Kołodziejczyk z II Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Warszawie.

Niski stan wiedzy Polaków o rodzajach soczewek i rezultatach operacji usunięcia zaćmy nie wpływa na ich oczekiwania. Połowa pacjentów wierzy, że odzyskają ostry wzrok, i nie będą musieli nosić okularów. Jak pokazują badania, co piąty respondent jest częściowo zadowolony z efektów, operacji, a 11 proc. chorych jest zawiedzionych, ponieważ nie spełniły się ich nadzieje wiązane z zabiegiem. Najczęstszymi przyczynami niezadowolenia są: brak poprawy lub zbyt mała poprawa widzenia, konieczność noszenia okularów oraz komplikacje, które pojawiły się po zabiegu.

Aby pacjent był w pełni zadowolony z efektów zabiegu usunięcia zaćmy, przed operacją powinien skonsultować się z lekarzem na temat jej przebiegu oraz wad i zalet każdej z obecnie oferowanych na rynku soczewek.

Co mówią badania?

  • Za część respondentów decyzję o rodzaju wszczepianej soczewki podejmuje lekarz. 36 proc. badanych oczekujących na zabieg będzie mieć wszczepioną soczewkę jednoogniskową starszego typu, 7 proc. wieloogniskową oraz 1 proc. cylindryczną. Podobnie jest u osób, które przeszły już operację: 49 proc. osób ma wszczepioną soczewkę jednoogniskową, 17 proc. wieloogniskową i 2 proc. cylindryczną.
  • Głównym źródłem informacji o efektach wszczepienia danej soczewki w obu grupach respondentów jest lekarz. Mimo to, aż 41 proc. osób oczekujących na usunięcie zaćmy i 30 proc., które przeszły operację twierdzi, że lekarz w ogóle nie informował ich o tym, jak będą widzieć po operacji.
  • Lekarze rzadko informują o rodzajach wszczepianych soczewek: 63 proc. osób oczekujących na operację usunięcia zaćmy i 60 proc., które ją już przeszły twierdzi, że lekarz w ogóle nie informował ich o rodzaju soczewek, które mają być im wszczepione. W grupie pacjentów „przed zabiegiem” 50 proc. osób stwierdza, że nie wie, jaka soczewka będzie im wszczepiona, w tym 38 proc. nie wie z tego powodu, że lekarz ich nie poinformował. W grupie osób „po zabiegu” co trzeci respondent deklaruje, że nie wie, jaką ma soczewkę.
  • 24 proc. osób oczekujących na operację i 19 proc. osób po operacji usunięcia zaćmy informacje o rodzajach soczewek uzyskało od znajomych lub rodziny. Ze źródeł specjalistycznych (np. wydawnictwa medyczne, poradnia okulistyczna) skorzystało 8 proc. badanych przed operacją i 5 proc. po operacji usunięcia zaćmy.
  • Co czwarty respondent „po zabiegu” (24 proc.) uważa, że przed zabiegiem miał za mało informacji na temat samego zabiegu oraz rodzajów wszczepianych soczewek.
  • 73 proc. badanych oczekujących na zabieg usunięcia zaćmy nie słyszało, że obecnie w Polsce możliwe jest wszczepienie soczewki wieloogniskowej/dwuogniskowej/multifokalnej, dzięki której nie będzie konieczne noszenie okularów, lub wszczepienie soczewki cylindrycznej/torycznej/monofokalnej cylindrycznej, korygującej astygmatyzm. Natomiast w grupie, która przeszła operację usunięcia zaćmy jest 84 proc. osób, które nie miały wiedzy na temat tych soczewek.
  • 56 proc. osób przed operacją oczekuje, że po zabiegu pozbędzie się problemów z widzeniem, czyli będzie dobrze widzieć zarówno z bliska, jak i z daleka, bez potrzeby noszenia okularów.
  • Co piąty respondent (21 proc.), który przeszedł operację usunięcia zaćmy, jest tylko częściowo zadowolony z jej efektów, a 11 proc. badanych jest zawiedzionych, ponieważ nie spełniły się ich nadzieje wiązane z zabiegiem. Najczęściej przyczyną niezadowolenia są: brak poprawy lub zbyt mała poprawa widzenia, konieczność noszenia okularów oraz komplikacje, które pojawiły się po zabiegu.

POLECANE DLA CIEBIE

START TYPING AND PRESS ENTER TO SEARCH