Bezpieczeństwo stosowania preparatów odchudzających wolnych od efedryny

Bezpieczeństwo stosowania preparatów odchudzających wolnych od efedryny


Efedryna jest stymulantem, należącym do grupy sympatykomimetyków. Jej działanie pobudzające jest wynikiem zdolności do stymulowania wydzielania katecholamin, adrenaliny i noradrenaliny, które przyspieszają uwalnianie tłuszczu z komórek tłuszczowych i pobudzają układ nerwowy.

Efedryna pochodząca z rośliny má huáng (Ephedra sinica) stosowana jest tradycyjnie w medycynie chińskiej, głównie w leczeniu astmy i problemów z górnymi drogami oddechowymi. W medycynie zachodniej efedryna zrobiła zawrotną karierę jako składnik środków odchudzających. Niestety, podczas dłuższego przyjmowania tego rodzaju preparatów pojawił się szereg działań niepożądanych, a nawet przypadki śmiertelne. Do objawów tych należały m.in. drżenie rąk, dreszcze, niepokój, zawroty głowy, wzrost tętna, nadmierne pocenie się. Na działania niepożądane szczególnie narażone były osoby otyłe – główni odbiorcy tych preparatów, którzy często mieli dodatkowo problemy z sercem, tarczycą lub nadciśnieniem. Z tego powodu Food and Drug Administration w USA wydało 12 kwietnia 2004 roku zakaz stosowania efedryny w preparatach odchudzających.

Alternatywa dla efedryny?
Powstałą niszę na rynku wypełniły preparaty odchudzające wolne od efedryny (ephedra-free) zawierające jako substancję czynną p-synefrynę. Powstaje pytanie, czy takie preparaty są bezpieczniejsze do stosowania.

P-synefryna jest głównym składnikiem owoców pomarańczy gorzkiej (Citrus aurantium L. ssp. aurantium L), które generalnie nie są uważane za jadalne, ale tradycyjnie mogą być spożywane w postaci marmolad, syropów i likierów. Suszona skórka z owoców stosowana jest również jako przyprawa, a olejki eteryczne znalazły zastosowanie jako dodatki aromatyczne do napojów, likierów, słodyczy, mydeł, detergentów, kosmetyków i perfum. Podobnie jak efedryna, suszona skórka pomarańczy gorzkiej stosowana jest w tradycyjnej medycynie chińskiej do stymulowania apetytu oraz w leczeniu niestrawności.

Nowym zastosowaniem dla synefryny jest użycie jej w preparatach odchudzających. Liczne doniesienia wskazują jednak, że podobnie jak efedryna, produkty zawierające p-synefrynę mogą również stanowić zagrożenie dla zdrowia. Z tego powodu Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przeprowadził ocenę bezpieczeństwa hydroalkoholowego ekstraktu z niedojrzałych owoców pomarańczy gorzkiej standaryzowanego na 6% p-synefryny [1, 2].

Według EFSA, substancja może być uważana za bezpieczną, jeśli jest tradycyjnie stosowana przez dużą populację na przestrzeni wielu lat i nie obserwuje się żadnych szkodliwych objawów, a wielkość spożycia – czyli narażenie – pozostaje bez zmian. W przypadku owocu pomarańczy gorzkiej (Citrus aurantium L.) warunki te nie do końca są spełnione, ponieważ wielkość spożycia ostatnio zdecydowanie zwiększyła się, jak również zmieniło się przeznaczenie produktów zawierających synefrynę. Z tego powodu, w opinii EFSA, do oceny bezpieczeństwa konieczne są dalsze badania toksykologiczne.

P-synefryna w badaniach
Należy podkreślić, że p-synefryna ma budowę chemiczną zbliżoną do efedryny i amfetaminy. Jest również alkaloidem sympatykomimetycznym oraz słabym agonistą receptorów α i β adrenergicznych. Z tego powodu należy podchodzić z dużą ostrożnością do stosowania preparatów odchudzających zawierających tego rodzaju zamiennik efedryny. W literaturze można znaleźć szereg doniesień dotyczących negatywnych skutków spożywania preparatów odchudzających wolnych od efedryny, ale zawierających synefrynę.

Bui i wsp. pokazali, że spożywanie 900 mg ekstraktu standaryzowanego na 6% p-synefryny w postaci suplementu diety, może powodować wzrost ciśnienia krwi i częstości akcji serca już po kilku godzinach od spożycia pojedynczej dawki [3]. Nykamp i wsp. donieśli o przypadku 55-letniej kobiety, u której stwierdzono zawał mięśnia sercowego, a która w ciągu roku poprzedzającego zdarzenie przyjmowała preparat odchudzający zawierający 300 mg pomarańczy gorzkiej (Edit’s Skinny Pill) [4].
Jednak najbardziej niepokojącym zjawiskiem jest możliwość wchodzenia p-synefryny w interakcje z innymi substancjami przyjmowanymi równocześnie bądź wchodzącymi w skład preparatów wieloskładnikowych. Firenzuoli i wsp. opisali przypadek 52-letniej kobiety przyjmującej tyroksynę, u której wystąpiła tachykardia po spożyciu suchego ekstraktu z niedojrzałych owoców Citrus aurantium L. var. Amara (500 mg ekstraktu zawierającego 30 mg p-synefryny) [5]. W opinii autorów doniesienia należy podkreślić, że tego rodzaju preparaty mogą wchodzić w interakcje z antydepresantami, tyroksyną czy lekami na schorzenia sercowo-naczyniowe.

Haller i wsp. zwracają uwagę, że podczas przyjmowania preparatu wieloskładnikowego Xenadrine EFX zawierającego 5,5 mg p-synefryny można zaobserwować wzrost tętna oraz skurczowego i rozkurczowego ciśnienia krwi, co przypisywane jest interakcji z kofeiną [6]. Autorzy zwracają uwagę na to, że konsumenci powinni być informowani o potencjalnym ryzyku przyjmowania tego rodzaju preparatów i możliwych interakcjach.

Zalecana ostrożność
W świetle powyższych doniesień na temat potencjalnych działań niepożądanych, zaleca się dużą ostrożność w stosowaniu preparatów odchudzających zawierających p‑synefrynę. Domniemanie bezpieczeństwa nie może opierać się na argumencie, że synefryna jest od lat stosowana w medycynie chińskiej. Ten sam argument był przytaczany w przypadku efedryny i dopiero pojawienie się przypadków śmiertelnych doprowadziło do zakazu jej stosowania w suplementach diety. Wiedza dotycząca efedryny powinna więc stanowić ostrzeżenie odnośnie stosowania C. aurantium.


tekst:
Barbara Jaworska-Łuczak,
Iwona Wiśniewska
Główny Inspektorat Sanitarny
Biuro Punktu Koordynacyjnego EFSA

Piśmiennictwo
[1] Guidance on Safety assessment of botanicals and botanical preparations intended for use as ingredients in food supplements: http://www.efsa.europa.eu/en/scdocs/scdoc/1249.htm.
[2] ESCO report: Advice on the EFSA guidance document for the safety assessment of botanicals and botanical preparations intended for use as food supplements, based on real case studies: http://www.efsa.europa.eu/en/scdocs/scdoc/280r.htm.
[3] Bui L. T., Nguyen D. T., Ambrose P. J. (2005). Blood pressure and heart rate effects following a single dose of bitter orange. Annals of Pharmacotherapy 40: 53-57.
[4] Nykamp, D.L., Fackih, M.N., Compton, A.L. (2004). Possible assiociation of acute lateral-wall myocardial infarction and bitter orange supplement. Ann Pharmacother. 38(5): 812-816.
[5] Firenzuoli F., Gori L., Galapai C. (2005). Adverse reaction to an adrenergic herbal extract (Citrus aurantium). Phytomedicine 12: 247-248.
[6] Haller Ch. A., Benowitz N. L., Jacob P. (2005). Hemodynamic effects of ephedra-free weight-loss supplements in humans. American Journal of Medicine 118: 998-1003.

Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu AUDIT

Wypełnij nasz test i dowiedz się czy masz problem z piciem alkoholu

POLECANE DLA CIEBIE

START TYPING AND PRESS ENTER TO SEARCH